Aktualności

VAT a portfel konsumenta

Temperatura wakacyjnych debet gwałtownie podskoczyła wraz z przyjęciem przez rząd Wieloletniego Planu Finansowego Państwa (WPFP) na lata 2010-2013. W obliczu niebezpieczeństwa przekroczenia pierwszego konstytucyjnego progu ostrzegawczego (zadłużenie państwa w stosunku do PKB na poziomie 55%), rządzący podjęli kroki, które mają zapobiec przyszłym bolesnym reformom. W tym celu od przyszłego roku wzrosną stawki podatku VAT, co wywołało falę komentarzy.

Jakie zmiany w podatkach pośrednich

WPFP stanowi swoistą "mapę drogową", która obrazuje sposób w jaki rząd zamierza wypełnić swoje zobowiązanie wobec Komisji Europejskiej i ograniczyć deficyt sektora finansów publicznych poniżej progu 3% w relacji do PKB. Zgodnie z dokumentem przyjętym we wtorek nastąpi to w 2013 roku, kiedy deficyt zmaleje do poziomu 30 mld PLN. W 2010 i 2011 ma on wynosić odpowiednio 45 i 40 mld PLN.

Rząd Donalda Tuska planuje redukować braki w kasie państwowej głównie przez podwyżki podatków. Tymczasowo, na 3 lata, wyższe mają być stawki podatku VAT - podstawowa stawka wzrośnie z obecnych 22% do 23%. Stawka 7%, która obejmowała m.in. leki i mieszkania, wzrośnie do 8%. Natomiast żywność czeka ujednolicenie stawki podatkowej - do tej pory żywność nieprzetworzona była objęta 3% podatkiem a przetworzona 7% - teraz obie grupy będą opodatkowane na poziomie 5%.

Większe wydatki o 18,96 PLN miesięcznie

Załóżmy taką sytuację. Przysłowiowy Kowalski zarabia 3400 PLN netto miesięcznie, posiada kredyt hipoteczny, którego rata wynosi 1200 PLN, a resztę swoich dochodów przeznacza na bieżącą konsumpcję. W wyniku wprowadzenia nowych stawek podatku VAT, przeciętnie co miesiąc będzie mu brakowało 7,75 PLN.

Jeśli przyjmiemy, że w wyniku obniżenia podatku VAT dla grupy przetworzonych produktów żywnościowych (z 7 do 5 procent) producenci nie zdecydują się na obniżenie cen swoich produktów (w celu zwiększenia swoich ewentualnych zysków), wówczas w budżecie Kowalskiego zabraknie 18,96 PLN.

Przyjmijmy jeszcze jeden, bardziej pesymistyczny wariant. Niektórzy z członków Rady Polityki Pieniężnej uważają, iż wraz ze wzrostem podatków należy spodziewać się ewentualnego podniesienia stóp procentowych. W sytuacji gdy RPP zdecyduje się na podniesienie stóp o 25 punktów bazowych, wówczas miesięczne wydatki przykładowej osoby wzrosną o 51,32 PLN (czyli ponad 1,5 procenta miesięcznie).

Wyliczenia uzależnione są od wielu innych czynników, chociażby od struktury wydatków danej osoby.

Wpływ na dochody i wydatki państwa

Podwyżka VAT ma przynieść budżetowi państwa ok. 5,5 mld PLN dodatkowych dochodów. Oczywiście jest to kwota niewystarczająca do utrzymania w ryzach deficytu i zadłużenia państwa. Dlatego też działania fiskalne zostaną uzupełnione przez wpływy z prywatyzacji, która ma zdecydowanie przyspieszyć. Do 2013 roku państwo ma pozyskać ok. 50 mld PLN ze sprzedaży swojego majątku, głównie udziałów w PZU i PKO BP. Szacunkowa wartość obu pakietów akcji to 40 mld PLN. Rząd planuje ograniczyć swoje zaangażowanie w obie spółki do poziomu 25%, co oznacza, że zachowałby również nad nimi kontrolę. Dodatkowo, rząd planuje utrzymać to tempo prywatyzacji, jakie można było zaobserwować w pierwszej połowie roku. Do końca 2010 roku sprywatyzowane zostaną takie duże koncerny jak: Enea czy Energa oraz Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. Państwo pozbędzie się również resztek swoich udziałów w Zakładach Azotowych w Puławach oraz w Zakładach Chemicznych w Policach.

Niestety niewiele się zmieni po stronie wydatków budżetowych. Brakuje odważnych reform systemu emerytalnego KRUS czy w innych transferach społecznych. zaliczyć pozytywnym rozwiązaniem jest jedynie tzw. regułę wydatkową, która ogranicza tempo wzrostu wydatków do 1% powyżej przewidywanej stopy inflacji. Niestety nowa reguła nie obejmie wydatków sztywnych, czyli wynikających z ustawowego obowiązku (m.in. dotacje na rzecz funduszy społecznych, wynagrodzenia urzędników), które stanowią niemalże 75% całego budżetu.

Marek Trocha
Wojciech Tyborowski