Innowacje

Data publikacji: 14 Marca 2008

We współczesnym świecie innowacje są najważniejszą siłą napędową rozwoju gospodarczego. Tempo i zakres wdrażania innowacji są ważnymi czynnikami warunkującymi konkurencyjność przedsiębiorstwa na rynku. Innowacyjność wyrażana jest poprzez poszukiwanie nowych kombinacji czynników wytwórczych, wnoszenie nowej wartości dodanej do konkurencyjnych produktów, oraz wykorzystanie osiągnięć nauki w procesie produkcji. Ogromne znaczenie ma także, aspekt innowacyjności dla wypracowania odpowiedniej pozycji na konkurencyjnym rynku Wspólnoty, co w dłuższej perspektywie czasu oddziaływać będzie na zmniejszenie dystansu między poziomem rozwoju gospodarczego Polski, a pozostałymi krajami Unii Europejskiej.

Definicja innowacji

Artykuł 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej (Dz.U.05.179.1484) działalnością innowacyjną nazywa, działalność związaną z przygotowaniem i uruchomieniem wytwarzania nowych lub udoskonalonych materiałów, wyrobów, urządzeń, usług, procesów lub metod, przeznaczonych do wprowadzenia na rynek albo do innego wykorzystania w praktyce.
Innowacja oznacza zmianę techniczno-organizacyjną, wyrażającą się w modyfikacji istniejących produktów, praktyk, czy procesów. Innowacyjność jest działaniem o charakterze praktycznym, odnosi się zarówno do produkcji, w sensie doskonalenia, lub tworzenia procesu i produktu, jak również, do świadczonej usługi oraz do strategii zarządzania przedsiębiorstwem. Wyróżnia się innowacje technologiczne, produkcji, usługowe i organizacyjne. Innowacje o charakterze technologicznym, powstają we współpracy środowisk komercyjnych z naukowo-badawczymi, polegają na zastosowaniu praktycznym opracowanych rozwiązań naukowo-badawczych. Innowacyjność w aspekcie produkcji jako procesu i produktu, jest działaniem polegającym na wprowadzeniu nowego produktu na rynek, lub zastosowaniu nowego ulepszonego procesu w produkcji, przy czym proces wytwarzania jak i jego wynikowy produkt muszą być przynajmniej nowe z punktu widzenia przedsiębiorstwa, które je stosuje. Innowacyjność w sektorze usług ma odmienny charakter w stosunku do obszaru produkcji materialnej. Odmienność ta powodowana jest przez brak możliwości produkcji na zapas, konieczność utrzymania potencjału produkcyjnego pozwalającego na zaspokajanie potrzeb klientów w okresie zwiększonego popytu. Innowacyjność w tym sektorze polega na stosowaniu nowych rozwiązań, tworzeniu usług zaspokajających nowe rodzaje potrzeb klientów. Innym rodzajem innowacyjności usługowej może być innowacyjność marketingowa, która pojawia się na etapie projektowania wzornictwa, estetyki produktu i opakowania, przez poszukiwanie nowych rynków i stworzenie nowej efektywniejszej strategii promocyjnej. Szczególna rolę w kształtowaniu innowacyjności na rynku usług odgrywa strategia innowacyjna, którą stanowią działania zorientowane na rozwój i wprowadzenie nowych rozwiązań. Meritum strategii jest opracowanie planu wprowadzenia, absorpcji i rozwoju innowacji, zakładającego mnożenie korzyści dla klientów lub postulowaniu rozwoju organizacyjnego firmy przez procesy wewnętrznego zarządzania. Innowacyjność organizacyjna polega na rozwijaniu i promowaniu nowych pomysłów i rozwiązań ułatwiających szybkie i elastyczne reagowanie na sygnały i wyzwania rynku, jest to także czynnik poprawiający wewnętrzne funkcjonowanie organizacji oraz współdziałanie z podmiotami ze środowiska zewnętrznego. Innowacyjność w tym aspekcie, może stanowić także istotny czynnik dla kształtowania wizerunku i promowania kultury firmy na zewnątrz.
Proces innowacji jest długotrwały i wielokierunkowy, jego opracowanie i realizacja wymaga współpracy środowisk naukowo- badawczych i biznesowych. Budowanie silnej bazy instytucjonalnej wspierającej rozwój innowacji oraz wsparcie ze strony władz lokalnych i państwowych w zapewnieniu odpowiednich rozwiązań prawnych i instrumentów finansowych, ma na celu ułatwienie procesu rozwoju przedsiębiorstw w oparciu o nowe rozwiązania.

Bariery dla rozwoju innowacji

Poziom innowacyjności polskich przedsiębiorstw w porównaniu z poziomem innowacyjności przedsiębiorstw europejskich jest niski. Mimo powstawania całej sieci instytucji wspierania rozwoju innowacyjności w polskich firmach , nadal istnieje wiele barier utrudniających jej rozwój. Największe znaczenie ma ogólny stan gospodarki, który nie generuje mechanizmów wpierających wchłanianie innowacji przez przedsiębiorstwa. Ograniczający jest także popyt rynkowy, nie wyzwalający zapotrzebowania na zaawansowane technologicznie produkty. Celem polityki przemysłowej jest tworzenie programów wspierających działalność innowacyjną w przedsiębiorstwach, jednak potrzebny jest dłuższy czas, w którym będą one realizowane, aby zauważyć widoczne rezultaty. Kolejną barierą jest bariera finansowa, którą stwarza wysokie oprocentowanie kredytów, brak własnych środków finansowych przedsiębiorstw dla kontynuowania rozwoju oraz bark instrumentów finansowo- zabezpieczających ułatwiających pozyskanie tych zasobów. Innymi przeszkodami pochodzącymi z otoczenia przedsiębiorstw, które utrudniają rozwój innowacji są między innymi, znaczny stopień niepewności zbytu wytworzonej technologii, czy produktu, uregulowania prawne, nie rozpoznanie potrzeb rynkowych, brak informacji na temat technologii, ograniczone możliwości współpracy z innymi instytucjami w tej dziedzinie. Ograniczenia w zakresie wprowadzania innowacji tkwią, także wewnątrz przedsiębiorstw, są nimi, brak kompetentnej kadry w prowadzeniu badań i prac rozwojowych oraz zarządzania innowacjami, bark odpowiedniej infrastruktury technicznej. Ubóstwo oferty instytucji naukowo-badawczych i niski poziom komercjalizacji badań stanowią barierę wstępną dla rozwoju innowacji .Tworzenie nowych instrumentów transferu technologii wzbogaciło trochę ubogi system innowacji , dzięki, któremu przedsiębiorstwa mogą rozwijać swoją innowacyjność.

Polityka wspierania innowacji w Polsce

Wspieranie innowacyjności w gospodarce jest jednym z głównych celów polityki państwowej. Polska będą członkiem Unii Europejskiej zobowiązała się do realizacji priorytetów zapisanych w Strategii Lizbońskiej, która zakłada rozwój przedsiębiorstw bazujących na innowacji dla wzmocnienia potencjału nauki i wiedzy, rozwoju gospodarczego regionów, państw i całej wspólnoty, a także wzmocnienia konkurencyjności gospodarki europejskiej względem Stanów Zjednoczonych i Japonii. Unijna strategia rozwoju gospodarczego poprzez innowacje, realizowane jest przez istnienie funduszy strukturalnych. Oprócz programów międzynarodowych realizowanych przez Unię Europejską, istnieją także programy Polskie, które w priorytety działań mają wpisane wsparcie dla rozwoju innowacyjnych przedsięwzięć realizowanych zarówno przez przedsiębiorców jak i przez jednostki naukowe. W latach 2007-2013 rusza Sektorowy Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, w całości poświęcony wspieraniu rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw systemu wspierania innowacyjności. W rozpoczynającym się właśnie okresie programowania innowacyjność będzie wspierana także w Programie Kapitał Ludzki i w Programach Regionalnych. Podstawy polityki innowacyjnej Polski znajdują się w Strategii Rozwoju Kraju na lata 2007-2015. Obecnie trwają konsultacje odnośnie dokumentu strategicznego "Kierunki zwiększania innowacyjności gospodarki na lata 2007-2013", który zawiera ocenę stanu innowacyjności polskiej gospodarki oraz wskazania kierunków działań, których wdrożenie umożliwi zbudowanie w Polsce gospodarki opartej na wiedzy, której wysoka innowacyjność będzie siłą przedsiębiorców na konkurencyjnych rynkach. Kierunkami działań, które mają służyć realizacji celu strategicznego dokumentu, którym jest wzrost innowacyjności przedsiębiorstw dla utrzymania gospodarki na ścieżce szybkiego rozwoju i dla tworzenia nowych, lepszych miejsc pracy, są :

• Kadra dla nowoczesnej gospodarki

Działania w zakresie przygotowania kapitału ludzkiego zdolnego do funkcjonowania w gospodarce opartej na wiedzy, które powinny obejmować wszystkie obszary działalności w sferze wiedzy, a więc m.in. zapewnienie warunków do rozwoju zasobów ludzkich na etapie kształcenia, szkolenia i pracy.

• Badania na rzecz gospodarki

Celem jest zwiększenie wykorzystania wyników prac B+R w przedsiębiorstwach i dostosowanie możliwości jednostek naukowych do zaspokajania potrzeb unowocześniającej się gospodarki oraz tworzenia podaży nowych rozwiązań dla gospodarki. Realizowane ma być także tworzenie i propagowania instrumentów, które zwiększyłyby możliwość dostępu przedsiębiorstw do wyników B+R stopień wykorzystania badań w praktyce gospodarczej.

• Własność intelektualna dla innowacji

Celem jest poprawa efektywności funkcjonowania rynku innowacji, a w szczególności zwiększenia przepływu rozwiązań innowacyjnych przez upowszechnienie. stosowania prawa własności przemysłowej oraz prawa autorskiego i praw pokrewnych. Przewidziane są także działania promocyjne w zakresie wykorzystania własności intelektualnej, działalność edukacyjnej oraz wsparcia dla przedsiębiorstw decydujących się na ochronę własnych rozwiązań innowacyjnych.

• Kapitał na innowacje

Celem jest mobilizacja kapitału prywatnego dla tworzenia i rozwoju firm innowacyjnych. Tworzenie rozwiniętej infrastruktury wspierającej komercjalizację wyników prac badawczo-rozwojowych, w tym funduszy podwyższonego ryzyka opartych na publiczno-prywatnym kapitale , oraz tworzenie instrumentów wsparcia, stymulujących powstawanie firm tworzonych w oparciu o nowe w skali świata rozwiązania technologiczne. Podjęta została także kwestia wykorzystania środków publicznych, za pośrednictwem systemu zamówień publicznych, do kreowania popytu na innowacje.

• Infrastruktura dla innowacji

Celem jest poprawa warunków funkcjonowania innowacyjnych przedsiębiorstw, przez poprawie dostępu do specjalistycznych usług doradczych i szkoleniowych z zakresu transferu technologii oraz procesu wdrażania innowacji czy też np. korzystania z usług publicznych on-line.