Arbitraż

Data publikacji: 17 Grudnia 2007

Operacja arbitrażu polega na wykorzystaniu w celach zarobkowych różnic cen występujących w określonym czasie pomiędzy rynkiem terminowym a rynkiem kasowym instrumentów finansowych. W odróżnieniu do spekulacji, arbitraż cechuje jednoczesność operacji. Oznacza to, że arbitrażysta osiągnie zysk bez większego narażenia się na ryzyko związane z możliwością zmian cen instrumentów finansowych w czasie.

Należy jednak podkreślić, że tak rozumiany arbitraż na rynku kontraktów opcyjnych w rzeczywistości ma bardzo małe szanse powodzenia, gdyż zawieranie transakcji opcyjnych (i nie tylko) w celu osiągnięcia korzyści finansowej zawsze niesie ze sobą ryzyko. Nawet teoretycznie możliwe do osiągnięcia zyski z operacji na arbitrażu mogą być nieopłacalne przy uwzględnieniu opłat i prowizji.

Innym ważnym aspektem w operacjach arbitrażu jest wykorzystanie niedopasowania ceny kontraktu do jego wartości teoretycznej. Wartość ta jest w tym przypadku przyszłą wartością indeksu w dniu wygaśnięcia kontraktu (przy uwzględnieniu stopy procentowej wolnej od ryzyka, za którą uznaje się stopę procentową trzynastotygodniowych bonów skarbowych). Wylicza się ją na podstawie następującego wzoru:

F = S * [1 + r * (n / 360)]

gdzie:

F - teoretyczna wartość kontraktu,
S - aktualna wartość kontraktu,
r - stopa wolna od ryzyka,
n - liczba dni do wygaśnięcia kontraktu.

Arbitraż możliwy jest w dwóch przypadkach. W pierwszym z nich następuje niedopasowanie kursu instrumentu pochodnego do wartości teoretycznej. Jeśli bieżący kurs kontraktu jest niższy od jego bieżącej wartości teoretycznej to kontrakt taki jest niedowartościowany. Dokonuje się wówczas arbitrażu polegającego na krótkiej sprzedaży (sprzedaży pożyczonych wcześniej akcji) instrumentu bazowego oraz kupnie kontraktów terminowych. Środki uzyskane ze sprzedaży instrumentu bazowego inwestor lokuje na okres pozostający do wygaśnięcia kontraktu, po stopie wolnej od ryzyka.

Jeśli kontrakt jest przewartościowany (kurs kontraktu jest wyższy od jego wartości teoretycznej), wówczas arbitraż polega na sprzedaży kontraktu i kupnie instrumentu bazowego. W obu przypadkach zakończenie operacji arbitrażu następuje w dniu wykonania kontraktów poprzez zajęcie pozycji odwrotnych do posiadanych.

Kluczową rolę odgrywa tu wielkość bazy, która wyliczana jest na podstawie różnicy między kursem instrumentu pochodnego a kursem instrumentu bazowego (z rynku kasowego, spot). Baza kontraktów futures może przybierać wartości dodatnie i ujemne. Sytuacja pierwsza ma miejsce, jeśli cena futures jest wyższa od ceny spot. Z kolei z ujemną bazą mamy do czynienia, gdy cena terminowa jest niższa od ceny gotówkowej. Jej wielkość jest wskaźnikiem stanu nastrojów większości inwestorów.

PRZYKŁAD

Kurs WIG20: 3 000 pkt
Kurs futures: 3 100 pkt

Na podstawie wyliczenia wartości teoretycznej kontraktu terminowego inwestor postanowił zakupić pakiet akcji z indeksu WIG20 o łącznej wartości 300 000 PLN. Tym samym zajął 10 krótkich pozycji na kontakcie terminowym. Łączna wartość inwestycji na rynku terminowym wyniosła 310 000 PLN (3 100 pkt x mnożnik 10 x 10 sztuk).

Wariant 1 - spadek wartości instrumentu podstawowego (akcji z indeksu WIG20)

Kurs WIG20 (kurs rozliczeniowy dla rynku terminowego): 2 500 pkt

Wartość inwestycji dla rynku spot:

250 000 PLN - 300 000 PLN = -50 000 PLN

Wartość inwestycji dla futures:

3 100 pkt - 2 500 pkt = 600 pkt x mnożnik 10 x 10 sztuk = 60 000 PLN

Wynik z działalności na transakcji arbitrażowej = 10 000 PLN

Wariant 2 - wzrost wartości instrumentu podstawowego (akcji z indeksu WIG20)

Kurs WIG20 (kurs rozliczeniowy dla rynku terminowego): 3 500 pkt

Wartość inwestycji dla rynku spot:

350 000 PLN - 300 000 PLN = 50 000 PLN

Wartość inwestycji dla futures:

3 100 pkt - 3 500 pkt = -400 pkt x mnożnik 10 x 10 sztuk = -40 000 PLN

Wynik z działalności na transakcji arbitrażowej = 10 000 PLN

Strategia arbitrażowa może być również przeprowadzona przy niedowartościowaniu kontraktów w stosunku do akcji tworzących indeks. Będzie ona polegała na krótkiej sprzedaży akcji (czyli sprzedaży pożyczonych akcji) i kupnie kontraktów futures.

Wadą arbitrażu jest konieczność zaangażowania dużej sumy pieniędzy w celu jego przeprowadzenia. Dlatego jest on stosowany najczęściej przez duże instytucje finansowe, które dysponują dużymi kapitałami lub mają możliwość łatwego ich pozyskania.

Należy jednak pamiętać, iż powyższe wyliczenia nieuwzględnianą kosztów transakcyjnych (opłat i prowizji), obciążeń podatkowych oraz kosztu ulokowania aktywów w akcjach.

Źródło: opracowanie własne na podstawie materiałów GPW S.A.