Kontrakty terminowe (futures)

Data publikacji: 24 Października 2008

Kontrakt terminowy jest umową, w której kupujący zobowiązuje się do zakupienia w przyszłości określonego towaru (tzw. instrumentu bazowego lub instrumentu podstawowego), natomiast sprzedający zobowiązuje się do sprzedania określonego w kontrakcie instrumentu bazowego. Instrumentami bazowymi mogą być np.: akcje, obligacje, indeksy giełdowe, waluty, stopy procentowe lub inne wartości ekonomiczne, które można wyliczyć w sposób nie budzący wątpliwości.

Chociaż kupno lub sprzedaż kontraktu terminowego oznacza zobowiązanie się do odbioru lub dostawy w przyszłości określonego instrumentu podstawowego, to w przypadku kontraktów terminowych notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie regulowanie ewentualnych zobowiązań następuje w postaci rozliczenia pieniężnego. Kontrakty futures są tzw. kontraktem różnicowym, w którym rozliczenie transakcji polega na wyliczeniu różnicy pomiędzy kursem rozliczeniowym (określonym w kontrakcie), a kursem referencyjnym - czyli bieżącą wartością danego instrumentu bazowego.

Każdy kontrakt terminowy oznaczony jest skróconą nazwą, która stosowana jest podczas prezentacji notowań. Nazwa ta wygląda następująco:

Fxxxmr
gdzie:
F - futures
xxx - skrócona nazwa instrumentu bazowego (np. W20, dla indeksu WIG20)
m - miesiąc wygaśnięcia kontraktu
H: marzec
M: czerwiec
U: wrzesień
Z: grudzień
rr - ostatnia cyfra roku wykonania.

Kontrakty terminowe znajdują się w obrocie w systemie notowań ciągłych w godzinach między 9:00 a 16:20. Inwestorzy mogą składać zlecenia kupna i sprzedaży, wg takich samych zasad, jak na inne papiery wartościowe. Każdy kontrakt terminowy opiewa na określoną liczbę danego instrumentu bazowego. W przypadku kontraktów na indeks WIG20 jest to 10 punktów, a dla kontraktów akcyjnych - 100 akcji danej spółki.

W każdym momencie w obrocie znajdują się trzy serie kontraktów terminowych z różnymi terminami wykonania (terminami zapadalności) obejmującymi dwa najbliższe miesiące kalendarzowe oraz dodatkowo jeden najbliższy z cyklu marcowego (marzec, czerwiec, wrzesień, grudzień). Kontrakty terminowe wygasają w każdy trzeci piątek miesiąca wygaśnięcia. W pierwszym dniu notowania danej klasy kontraktów terminowych wprowadzane są do obrotu trzy serie kontraktów terminowych tej klasy. Kolejne serie kontraktów terminowych wprowadzane są do obrotu po wygaśnięciu serii poprzedniej.

PRZYKŁAD

Inwestowanie w kontrakty terminowe jest grą o sumie zerowej. Oznacza to, iż w sytuacji gdy jedna ze stron kontraktu zyskuje na transakcji, druga w tym samym czasie ponosi stratę. Prześledźmy to na następującym przykładzie: załóżmy, że w dniu 3 września 2007 roku indeks WIG20 wyniósł 3 600 pkt. Pewien inwestor przewidywał, iż na rynku akcji nastąpi wzrost cen akcji z indeksu WIG20, zatem kupił kontrakt terminowy na indeks WIG20 opiewający na kwotę 36 000 PLN (3 600 pkt x mnożnik 10 PLN). Przy depozycie zabezpieczającym w wysokości 12%, inwestor za jeden kontrakt zapłacił 4 320 PLN (36 000 PLN x 12%).

W dniu 24 września 2007 roku kurs instrumentu bazowego (tj. indeksu WIG20) wzrósł do poziomu 3 750 pkt. Tym samym inwestor sprzedał posiadany instrument (zamknął pozycję) i osiągnął zysk w wysokości 1 500 PLN = (3 750 pkt - 3 600 pkt) x 10 PLN. Przy kwocie inwestycji w wysokości 4 320 PLN, stopa zwrotu wyniosła niespełna 35%. Powyższą sytuacją można zaprezentować w formie graficznej.

Należy również zaznaczyć, iż zaprezentowany przykład nie uwzględnia zarówno kosztów transakcyjnych pobieranych przez biuro maklerskie, jak podatku od dochodów kapitałowych.

Z kolei inny inwestor przewidywał, iż w tym samym okresie nastąpi spadek wartości indeksu WIG20, jednak jego prognozy okazały się błędne. Przy wpłaconym depozycie w wysokości 4 320 PLN osiągnął stratę w wysokości 1 500 PLN.

Zaprezentowany przykład pokazuje, iż inwestowanie w kontrakty terminowe jest bardzo ryzykowne. Jest to związane z tzw. efektem dźwigni finansowej, dzięki któremu można osiągnąć zarówno gigantyczne zyski, jak i straty. Jednak zapoznanie się z mechanizmami i zasadami obrotu instrumentami pochodnymi może ryzyko to zminimalizować.

Oprócz osiągania satysfakcjonujących stóp zwrotu (w transakcjach zyskownych) jest również osiąganie zysków w sytuacji, gdy dominującym trendem na rynku jest trend spadkowy. W porównaniu do rynku akcji, czyli sprzedaży pożyczonych wcześniej akcji, tzw. krótkiej sprzedaży (nie mylić z krótką pozycją) jest to, iż tego typu rozwiązanie jest zdecydowanie prostsze, tańsze i cieszy się zdecydowanie większym zainteresowaniem niż sprzedawanie pożyczonych papierów wartościowych.

Źródło: opracowanie własne na podstawie materiałów GPW S.A.